Parchwch, diogelwch, mwynhewch

Parchwch bobl eraill:

  • ystyriwch y gymuned leol ac eraill sy’n mwynhau’r awyr agored
  • parciwch yn ofalus a chadw giatiau a rhodfeydd yn glir
  • gadewch giatiau ac eiddo fel yr oeddent
  • dilynwch lwybrau ond gadewch i eraill basio pan fydd hi’n gul

Diogelwch yr amgylchedd naturiol:

  • peidiwch â gadael olion eich ymweliad. Ewch â’ch sbwriel adref gyda chi
  • byddwch yn ofalus gyda barbeciwiau, a pheidiwch â dechrau tanau
  • cadwch gŵn dan reolaeth effeithiol
  • baw ci – rhowch ef mewn bag a’i roi yn y bin neu ewch ag ef gyda chi

Mwynhewch yr awyr agored:

  • cynlluniwch ymlaen llaw, drwy ganfod pa gyfleusterau sydd ar agor, a pharatoi
  • dilynwch gyngor ac arwyddion lleol a chadwch bellter cymdeithasol

Lawrlwythwch grynodeb o'r Cod Cefn Gwlad i'w argraffu.

Parchwch bobl eraill

Cofiwch barchu’r gymuned leol a’r bobl eraill sy’n defnyddio’r awyr agored. Cofiwch y gall yr hyn a wnewch effeithio ar fywydau a bywoliaeth pobl.

Meddyliwch am gymuned yr ardal ac am y bobl eraill sy’n mwynhau’r awyr agored

Parchwch anghenion pobl yr ardal ac ymwelwyr fel ei gilydd – peidiwch â pharcio o flaen clwydi, ar draws mynedfeydd neu ar lwybrau eraill.

Wrth feicio neu wrth yrru cerbyd, arafwch neu stopiwch i adael i geffylau, cerddwyr ac anifeiliaid fferm basio, a rhowch ddigon o le iddyn nhw. Yn ôl y gyfraith, rhaid i feicwyr ildio i gerddwyr a phobl ar gefn ceffylau ar lwybrau ceffylau.

Cydweithredwch â’r bobl sy’n gweithio yng nghefn gwlad. Cadwch yn glir os byddwch yn dod ar draws ffermwr yn casglu neu’n symud ei anifeiliaid, a dilynwch ei gyfarwyddiadau.

Gall traffig trwm ar ffyrdd bach gwledig fod yn annymunol ac yn beryglus i bobl leol, i ymwelwyr a bywyd gwyllt. Arafwch! Ble bynnag y bo modd, gadewch eich car gartref, ystyriwch rannu ceir a dewiswch ffyrdd eraill o deithio fel cludiant cyhoeddus neu feicio.

Gadewch glwydi ac eiddo fel yr oedden nhw ac arhoswch ar y llwybrau oni bai fod mynediad mwy llydan ar gael

Bydd ffermwr fel arfer yn cau clwydi neu gatiau er mwyn cadw ei anifeiliaid i mewn, ond fe allai eu gadael ar agor fel bod yr anifeiliaid yn gallu mynd at fwyd neu ddŵr. Gadewch y clwydi fel yr oedden nhw, neu dilynwch y cyfarwyddiadau ar unrhyw arwyddion. Os ydych yn cerdded mewn grŵp, gofalwch fod y cerddwr olaf yn gwybod a ddylai’r clwydi fod ar agor neu ar gau.

Arhoswch ar y llwybrau oni bai fod mynediad mwy llydan ar gael, sef hawl i fynd ar dir agored yng nghefn gwlad neu ar dir comin wedi’i gofrestru (‘tir mynediad agored’ yw’r enw ar y math hwn o dir).

Os ydych yn credu bod arwydd yn anghyfreithlon neu’n gamarweiniol (fel arwydd ‘Preifat – Dim Mynediad’ ar lwybr cyhoeddus) cysylltwch â’r awdurdod lleol.

Rhowch lonydd i beiriannau ac anifeiliaid fferm – peidiwch ag ymyrryd ag anifeiliaid hyd yn oed os ydych yn credu eu bod mewn trafferth. Yn hytrach, rhowch wybod i’r ffermwr.

Defnyddiwch glwydi, camfeydd a bylchau ar ymylon y caeau os gallwch. Mae dringo dros waliau, gwrychoedd a ffensys yn gallu eu difrodi, ac yn cynyddu’r posibilrwydd y bydd anifeiliaid fferm dianc.

Mae ein treftadaeth yn bwysig i bob un ohonom – peidiwch â tharfu ar adfeilion neu safleoedd hanesyddol.

Diogelwch yr amgylchedd naturiol

Mae gan bob un ohonom gyfrifoldeb i warchod cefn gwlad, yn awr ac ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol, felly gwnewch yn siŵr nad ydych yn niweidio anifeiliaid, adar, planhigion neu goed, a gwnewch eich gorau i adael dim o’ch ôl. Pan fyddwch allan gyda’ch ci, gwnewch yn siŵr na fydd yn achosi perygl neu’n amharu ar anifeiliaid fferm, ceffylau, bywyd gwyllt neu bobl.

Peidiwch â gadael unrhyw arwydd eich bod wedi bod yno, ac ewch â’ch sbwriel gyda chi

Mae diogelu’r amgylchedd yn golygu cymryd gofal i beidio â difrodi neu ddinistrio nodweddion fel cerrig, planhigion a choed, a pheidio â’u cymryd oddi yno. Mae’r rhain yn gartrefi  ac yn fwyd i fywyd gwyllt, ac maen nhw’n ychwanegu at bleser pawb yng nghefn gwlad.

Mae gadael sbwriel a sbarion bwyd ar eich ôl yn gwneud mwy nag amharu ar harddwch cefn gwlad. Mae eich sbwriel yn gallu peryglu bywyd gwyllt ac anifeiliaid fferm – ewch â’ch sbwriel adref. Mae gollwng a thaflu sbwriel yn droseddau.

Mae tanau’n gallu niweidio bywyd gwyllt a chynefinoedd lawn cymaint ag y maen nhw’n peryglu pobl ac eiddo – byddwch yn ofalus iawn wrth drin fflamau agored a sigaréts ar unrhyw adeg o’r flwyddyn. Mae gweithwyr weithiau’n defnyddio tanau i reoli llystyfiant, yn enwedig ar weunydd a rhosydd rhwng 1 Hydref a 31 Mawrth. Ond os byddwch yn dod ar draws tân ac ni allwch weld unrhyw un yn gofalu amdano, ffoniwch 999.

Cadwch gŵn dan reolaeth effeithiol

Pan fyddwch yn mynd â’ch ci am dro peidiwch â gadael iddo darfu o gwbl ar fywyd gwyllt, anifeiliaid fferm, ceffylau neu bobl eraill. Cadwch eich ci dan reolaeth effeithiol. Mae hyn yn golygu:

  • cadw eich ci ar dennyn
  • neu gadw’r ci o fewn golwg yn gyson, gan sicrhau eich bod yn gwybod beth mae’r ci yn ei wneud ac y bydd yn dod yn ôl atoch ar unwaith pan fyddwch yn ei alw
  • a rhwystro’r ci rhag crwydro oddi ar y llwybr neu o’r ardal lle mae gennych hawl mynediad

Efallai fod rheolau arbennig ar waith mewn rhai sefyllfaoedd, felly chwiliwch am unrhyw arwyddion lleol. Er enghraifft:

  • Efallai fod cŵn wedi’u gwahardd o rai mannau mae pobl yn eu defnyddio, neu efallai fod cyfyngiadau, is-ddeddfau neu orchmynion rheoli’n cyfyngu ar y mannau lle gall pobl fynd â’u cŵn.
  • Mae’r hawliau mynediad sy’n berthnasol i dir agored yng nghefn gwlad ac i dir comin wedi’i gofrestru (tir ‘mynediad agored’) yn mynnu bod rhaid cadw cŵn ar dennyn byr rhwng 1 Mawrth a 31 Gorffennaf. Pwrpas gwneud hyn yw helpu i ddiogelu adar sy’n nythu ar y ddaear. Os ydych yn agos at anifeiliaid fferm, rhaid i’r ci fod ar dennyn ar unrhyw adeg o’r flwyddyn.
  • Ar yr arfordir, efallai fod rhai rheolau lleol sy’n mynnu bod rhaid cadw ci ar dennyn byr yn ystod y tymor bridio adar, ac i rwystro’r ci rhag tarfu ar heidiau o adar sy’n gorffwys neu’n bwydo ar adegau eraill o’r flwyddyn.

Cadwch eich ci ar dennyn pan fyddwch yn agos at anifeiliaid fferm a cheffylau, er eich diogelwch eich hun a lles yr anifeiliaid. Mae gan ffermwr hawl i saethu ci sy’n ymosod ar ei anifeiliaid neu’n rhedeg ar eu hôl – ac ni fyddai’n rhaid iddo dalu iawndal i berchennog y ci.

Ond os bydd gwartheg neu geffylau’n rhedeg ar eich ôl chi a’ch ci, y peth saffaf i’w wneud yw tynnu’r ci oddi ar ei dennyn. Peidiwch â’ch peryglu eich hun drwy geisio ei amddiffyn. Mewn sefyllfa fel hon, bydd eich ci yn llawer mwy diogel os bydd yn rhydd i redeg i ffwrdd – a byddwch chithau’n fwy diogel hefyd.

Mae pawb yn gwybod pa mor annymunol yw baw ci, ac mae’n gallu achosi heintiau. Glanhewch ar ôl eich ci bob tro. Rhowch y baw mewn bag, ac mewn bin. Gofalwch hefyd fod eich ci’n cael triniaeth reolaidd rhag llyngyr – bydd hynny’n diogelu’r ci, anifeiliaid eraill a phobl.

Mwynhewch a gwnewch yn siŵr eich bod yn saff

Hyd yn oed pan fyddwch yn mynd am dro yn lleol, y peth gorau i’w wneud yw cael yr wybodaeth ddiweddaraf am y lleoedd y gallwch, neu na allwch, fynd iddynt. Er enghraifft, efallai y bydd cyfyngiadau ar eich hawliau i fynd ar ambell ddarn o dir mynediad agored neu dir arfordirol mewn ambell ardal ar adegau arbennig. Ceisiwch ddod o hyd i gymaint o wybodaeth â phosibl am eich cyrchfan, cynlluniwch ymlaen llaw a dilynwch y cyngor a’r arwyddion.

Cynlluniwch eich taith a byddwch yn barod am unrhyw beth annisgwyl

Byddwch yn cael mwy o fwynhad o’ch ymweliad drwy gyfeirio at wefannau a mapiau neu arweinlyfrau diweddar cyn mentro allan. Cysylltwch â chanolfannau gwybodaeth neu lyfrgelloedd yr ardal i ofyn am restr o grwpiau sy’n trefnu gweithgareddau hamdden yn yr awyr agored ac sy’n cynnig cyngor arbenigol.

Chi sy’n gyfrifol am eich diogelwch eich hun, a diogelwch y bobl eraill sydd yn eich gofal – yn enwedig plant. Byddwch yn barod am beryglon naturiol, newidiadau yn y tywydd ac unrhyw ddigwyddiadau eraill. Os byddwch yn mynd yn rhy agos at anifeiliaid gwyllt, anifeiliaid fferm a cheffylau, maen nhw’n gallu ymateb mewn ffordd annisgwyl, yn enwedig os oes anifeiliaid ifanc gyda nhw. Rhowch ddigon o le iddyn nhw.

Cyn mentro allan, gwiriwch ragolygon y tywydd. Mae’r amodau’n gallu newid yn sydyn iawn, yn enwedig yn y mynyddoedd ac ar hyd yr arfordir, felly peidiwch ag ofni troi’n ôl. Wrth ymweld â’r arfordir, trowch at Easytide i wirio amseroedd y llanwau. Peidiwch â mentro cael eich dal gan lanw sydd wedi troi ac sy’n dod i mewn, a byddwch yn ofalus iawn wrth gerdded ar greigiau llithrig a gwymon.

Un o’r pethau sy’n denu pobl i gefn gwlad yw’r cyfle i ddianc rhag y byd a’i broblemau. Gallwch gerdded am oriau heb weld unrhywun arall, ac nid oes signal clir i ffonau symudol mewn llawer o lefydd. Felly, dywedwch wrth rywun arall i ble rydych chi’n mynd, a phryd rydych chi’n disgwyl dod yn eich ôl.

Dilynwch y cyngor a’r arwyddion lleol

Gwnewch yn siŵr eich bod yn gyfarwydd â’r arwyddion a’r symbolau sydd i’w gweld yng nghefn gwlad i ddangos y llwybrau a’r tir agored.

Hawliau tramwy cyhoeddus

Llwybrau Troed Cyhoeddus

Saeth felen

Ar agor i gerddwyr a phobl sy’n defnyddio offer symud.

Wedi eu cyfeirbwyntio â saeth felen.

Llwybrau Cenedlaethol

Mesen

Ar agor i gerddwyr a phobl sy’n defnyddio offer symud. Mae rhai rhannau hefyd yn addas i feicwyr a phobl sy’n marchogaeth ceffylau.

Wedi eu cyfeirbwyntio â mesen.

Llwybr Arfordir Cymru

Cragen wen

Ar agor i gerddwyr a phobl sy’n defnyddio offer symud. Mae rhai rhannau hefyd yn addas i feicwyr a phobl sy’n marchogaeth ceffylau.

Wedi ei gyfeirbwyntio â chragen wen.

Tir Mynediad Cyhoeddus

Ffigwr brown

Ar agor i gerddwyr a phobl sy’n defnyddio offer symud.

Wedi ei gyfeirbwyntio â ffigwr brown.

Tir Mynediad Cyhoeddus yw mynyddoedd, rhostir, gweundir, twyndir a thir comin sydd wedi ei gofrestru (ac wedi ei fapio o dan Ddeddf Cefn Gwlad a Hawliau Tramwy 2000) sydd ar gael i’w ddefnyddio heb orfod aros ar lwybrau.

Diwedd y Tir Mynediad Agored

Ffigwr wedi’i groesi

Mae’n nodi diwedd mynediad at ardal, er bod hawliau eraill efallai’n bodoli – e.e. hawliau tramwy cyhoeddus.

Wedi ei gyfeirbwyntio â ffigwr brown wedi’i groesi.

Llwybrau Halio Camlesi

Saeth werdd

Ar agor i gerddwyr, pobl sy’n defnyddio offer symud a beicwyr.

Wedi eu cyfeirbwyntio â saeth werdd.

Llwybrau Ceffylau Cyhoeddus

Saeth las

Ar agor i gerddwyr, pobl sy’n defnyddio offer symud, beicwyr a phobl sy’n marchogaeth ceffylau.

Wedi eu cyfeirbwyntio â saeth las.

Cilffyrdd Cyfyngedig

Saeth borffor

Ar agor i gerddwyr, pobl sy’n defnyddio offer symud, beicwyr, pobl sy’n marchogaeth ceffylau a cherbydau sy’n cael eu tynnu gan geffylau.

Wedi eu cyfeirbwyntio â saeth borffor.

Cilffyrdd sydd ar Agor i bob Traffig

Saeth goch

Ar agor i gerddwyr, pobl sy’n defnyddio offer symud, beicwyr, pobl sy’n marchogaeth ceffylau, cerbydau sy’n cael eu tynnu gan geffylau a cherbydau modur.

Wedi eu cyfeirbwyntio â saeth goch.

Ffyrdd Diddosbarth

Saeth ddu

Ar agor i gerddwyr, pobl sy’n defnyddio offer symud, beicwyr, pobl sy’n marchogaeth ceffylau, cerbydau sy’n cael eu tynnu gan geffylau a cherbydau modur.

Wedi eu cyfeirbwyntio â saeth ddu.

Llwybrau Caniataol

Saeth wen

Wedi eu creu ar gyfer defnydd cyhoeddus â chaniatâd perchnogion tir. Mae hawliau defnyddwyr yn amrywio – edrychwch ar arwyddion lleol.

Wedi eu cyfeirbwyntio â saeth wen.

I roi gwybod am ddigwyddiad amgylcheddol, ffoniwch ni ar 0300 065 3000 (24 awr).

Archwilio mwy