LIFE Afon Dyfrdwy

Afon Dyfrdwy

Mae Prosiect LIFE Afon Dyfrdwy yn brosiect gwerth £8.8 miliwn i adfywio Afon Dyfrdwy a'i dalgylch. Drwy adfer yr afon i gyflwr mwy naturiol, rydym yn adeiladu ecosystem iachach a fydd yn helpu rhywogaethau prin fel Eog, y Llysywen bendoll a’r Fisglen berlog dŵr croyw.

Afon Dyfrdwy yw'r afon fwyaf yn y Gogledd ac mae ganddi ddalgylch o fwy na 1,800 km². Mae ymhlith yr afonydd sy’n cael eu rheoleiddio fwyaf yn Ewrop, ac ynghyd â Llyn Tegid, mae wedi'i dynodi’n Ardal Cadwraeth Arbennig (ACA).

O'i rhagnentydd yn ucheldiroedd Eryri, mae Afon Dyfrdwy yn disgyn drwy Lyn Tegid, y llyn naturiol mwyaf yng Nghymru. Ar ôl llifo drwy gwm eang i Gorwen, mae'n disgyn i'r dwyrain drwy fro odidog Llangollen, o dan Ddyfrbont Pontcysyllte – sy’n Safle Treftadaeth y Byd - cyn torri trwy droedfryniau ger Bangor Is-coed, ac yna ymlwybro i'r gogledd drwy Wastadedd Sir Gaer i'w chyfyngiad llanwol ger Caer.

Prif ddefnyddiau Afon Dyfrdwy yw ffermio, yn benodol pori gwartheg a defaid; echdynnu dŵr i gyflenwi dŵr i 2.5 miliwn o bobl; twristiaeth, gan gynnwys genweirio hamdden, canŵio a mordwyaeth; a chadwraeth natur.

Y camau gweithredu rydym yn eu cymryd

Diddymu cyfyngiadau ar bysgod yn ymfudo a chysylltedd ecolegol ehangach
Adfer neu wella prosesau, nodweddion a chynefinoedd ffisegol afonol naturiol yn o leiaf 55 km o afon
Gwella arferion rheoli tir amaethyddol a choedwigaeth i leihau mewnbwn maethynnau a gwaddod i'r Ardal Cadwraeth Arbennig
Cychwyn ar waith rheoli cadwraeth ar gyfer y fisglen berlog, sydd mewn perygl difrifol
Sefydlu a meithrin perthnasau cadarnhaol tymor hir gyda rhanddeiliaid allweddol yn ystod cyfnod y prosiect ac ar ôl hynny

Gwaith cadwraeth

Ein cynnydd hyd yma:

Plannu 20,000 o goed wrth ochr yr afon
Sefydlogi 840 metr o’r lan yn naturiol
8,430 tunnell o raean, clogfeini a deunydd coediog wedi'u cyflwyno i'r afon
Codi 46.5 cilometr o ffensys i greu coridorau ar lan yr afon
14 o gwlfertau draenio coedwig wedi'u huwchraddio
Tynnu neu addasu 13 rhwystr i helpu pysgod i ymfudo
1 croesfan afon goedwigaeth newydd wedi'i gosod

Pysgod yn ymfudo

Targed gwreiddiol y prosiect oedd tynnu pum cored, naill ai’n rhannol neu’n gyfan gwbl, yn afon Dyfrdwy a’i llednentydd, a gosod datrysiadau i fudiad pysgod mewn chwe chored arall. Fodd bynnag, rydym weddi rhagori ar y targed hwn, gan dynnu saith rhwystr yn gyfan gwbl ar afonydd Tryweryn, Morlas, Meloch, Mynach, cored Erbistog ar y brif afon, a dau rwystr ar afon Teirw. Rydym wedi addasu chwe chored arall, gan gynnwys dwy yn Llangollen, un ar Nant Gwryd yn nyffryn Ceiriog, Cored Z, Cored Caer, a Chwlfert Alwen.

Bydd hyn yn cynyddu mynediad ar gyfer y pysgod ac yn gwella hydromorffoleg mewn 33 cilomedr o afon, a fydd yn fanteisiol i'r holl gynefinoedd a rhywogaethau.

Adfer yr afon

Byddwn yn gwella cynefinoedd mewn rhan dros 6 km o hyd o’r afon, gan gynnwys ychwanegu miloedd o dunelli o raean, cerrig a deunydd pren. Rydym eisoes wedi rhoi 8,000 tunnell o ddeunydd yn yr afon.

Bydd o leiaf 35 km o dir ar hyd y glannau yn cael ei adfer drwy bori a reolir, ffensys a phlannu, a bydd 2 km o amddiffynfeydd glannau ac argloddiau artiffisial hanesyddol yn cael eu gwaredu neu eu torri. Hyd yn hyn, rydym wedi cwblhau dros 46.5 cilomedr o ffensys ac wedi plannu 20,000 o goed.

Rheoli tir

Rydyn ni wedi gwella seilwaith coedwigaeth drwy osod croesfan afon newydd ac uwchraddio 14 o gwlferi draeniau coedwigaeth, a fydd yn lleihau'r perygl o lygredd mewn 600 hectar o goedwigaeth yn nalgylch yr Ardal Cadwraeth Arbennig.

Drwy weithio'n agos gyda ffermwyr, byddwn yn helpu i wella arferion amaethyddol i leihau mewnbwn maethynnau, cemegion a gwaddod i'r Ardal Cadwraeth Arbennig. Hyd yn hyn, mae ein Swyddogion Rheoli Tir wedi ymweld â mwy na 100 o ffermydd yn ystod y prosiect.

Rheoli cadwraeth ar gyfer y fisglen berlog, sydd mewn perygl difrifol

Byddwn yn magu misglod ifanc mewn caethiwed ac yn eu rhyddhau mewn lleoliadau addas, ac yn cynnal gwaith i wella cynefinoedd fel cyflwyno graean mân a deunydd coediog mawr. Byddwn yn parhau â'r rhaglen hon ar ôl i'r prosiect gael ei gwblhau er mwyn sicrhau goroesiad y rhywogaeth brin hon ar Afon Dyfrdwy yn y dyfodol.

Gweithio gyda'n cymuned leol

Bydd y cymunedau sy'n byw ar hyd Afon Dyfrdwy a Llyn Tegid wrth wraidd y prosiect. Byddwn yn gweithio'n agos gyda phobl leol i sicrhau eu bod yn deall gwerth biolegol, cymdeithasol ac economaidd y cynefinoedd a rhywogaethau, yr afon a'r Ardal Cadwraeth Arbennig o safbwynt eu pwysigrwydd hanesyddol a phresennol. Ein gobaith yw y bydd pobl yn teimlo mwy o ymdeimlad o berchnogaeth a chyfrifoldeb cymunedol dros Afon Dyfrdwy ac yn sicrhau bod etifeddiaeth y prosiect yn parhau am flynyddoedd lawer i ddod. Byddwn yn annog pobl i gymryd rhan cymaint â phosib drwy gynnal dros hanner cant o ddigwyddiadau yn ystod oes y prosiect, gan gynnwys teithiau ar hyd yr afon a sgyrsiau amdani, gweithdai, diwrnodau agored, a rhaglenni gydag ysgolion. Hyd yn hyn, rydym wedi cynnal 76 o sgyrsiau, 39 o deithiau cerdded ar hyd yr afon, a chynhadledd 3 diwrnod yn canolbwyntio ar adfer afonydd gyda dros 430 o gynrychiolwyr.

Canlyniadau'r prosiect

Adfer prosesau a morffoleg afonol naturiol
Cynefinoedd a rhywogaethau wedi’u symud tuag at statws cadwraeth ffafriol
Gostyngiad mewn llygredd yn yr afon gyda manteision ar gyfer bioamrywiaeth a dŵr yfed
Gwella poblogaethau eogiaid a physgod eraill

Dysgu mwy am ein prosiect

Dilynwch ni ar ein cyfryngau cymdeithasol

Chwiliwch @LIFEAfonDyfrdwy ar Facebook, ac Instagram

Cofrestrwch ar gyfer ein cylchlythyr

Cofrestrwch ar gyfer ein cylchlythyr chwarterol.

Rhifyn 11, Gaeaf 2025/26
Rhifyn 10, Hydref 2025
Rhifyn 9, Gwanwyn 2024
Rhifyn 8, Hydref 2023
Rhifyn 7, Haf 2023
Rhifyn 6, Gwanwyn 2023
Rhifyn 5, Gaeaf 2023
Rhifyn 4, Hydref 2022
Rhifyn 3, Haf 2021
Rhifyn 2, Gwanwyn 2021
Rhifyn 1, Gaeaf 2020

Cysylltwch â ni

Am ragor o wybodaeth, neu i gysylltu ag aelod o'r tîm, e-bostiwch lifedeeriver@cyfoethnaturiolcymru.gov.uk

Cyllid

Mae prosiect LIFE Afon Dyfrdwy (LIFE18 NAT/UK/000743) wedi'i ariannu gan raglen LIFE yr UE, Llywodraeth Cymru, Asiantaeth yr Amgylchedd, Dŵr Cymru, Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri a'r Ganolfan Adfer Afonydd. Bydd y prosiect, a ddechreuodd ym mis Medi 2019, yn rhedeg tan fis Rhagfyr 2027.

Logos LIFE, Natura 2000, CNC, Llywodraeth Cymru, Asiantaeth yr Amgylchedd, Dwr Cymru, Parc Cenedlaethol Eryri, a River Restoration Centre

Diweddarwyd ddiwethaf