Gwarchodfa Natur Genedlaethol Cwningar Merthyr Mawr, ger Pen-y-bont ar Ogwr

Hafan bywyd gwyllt gyda'r twyni tywod uchaf yng Nghrymu

Beth sydd yma

Ni fyddwn yn rheoli Gwarchodfa Natur Genedlaethol Twyni Merthyr Mawr mwyach ar ôl 31 Rhagfyr 2020.

 

Bydd y gwaith o reoli'r warchodfa yn dychwelyd i'r tirfeddianwyr, Ystad Merthyr Mawr ar 1 Ionawr 2021.

Croeso

Wedi'i lleoli ar arfordir de Cymru, mae Gwarchodfa Natur Genedlaethol Twyni Merthyr Mawr yn gartref i'r twyn uchaf yng Nghymru, sy’n adnabyddus fel ‘The Big Dipper’.

Mae’r system dwyni’n unigryw o fewn Cymru, yn rhannol oherwydd pa mor helaeth ydyw – mae'n ymestyn i 840 o aceri (maint 340 o gaeau rygbi rhyngwladol!).

Mae Merthyr Mawr yn hafan ar gyfer bywyd gwyllt - mae tywod wedi setlo ar ben clogwyni carreg galch hynafol gan greu cynefin arbennig ar gyfer pryfed, ffyngau a phlanhigion.

Ceir hefyd glaswelltir, morfa heli, traeth a choetir o fewn y warchodfa.

Mae fflintiau o Oes y Cerrig, tomenni claddu a chrochenwaith o'r Oes Efydd, ffwrneisi o'r Oes Haearn, a theils Rhufeinig i gyd wedi cael eu darganfod yma.

Beth sydd i’w weld ar y Warchodfa Natur Genedlaethol

Mae’r tirlun a’r bywyd gwyllt yng Ngwarchodfa Natur Genedlaethol Merthyr Mawr yn amrywio yn ôl yr adeg o’r flwyddyn – cadwch olwg am y rhain.

Blodau gwyllt a ffyngau

Mae blodau’n rhoi lliw i'r twyni drwy gydol y flwyddyn mewn olyniaeth o liwiau porffor, melyn a glas.

Yn ystod y gwanwyn, ceir fioledau a blodau trilliw, ac mae’r rhain yn cael eu dilyn gan degeirianau yn yr haf.

Mae amrywiaeth eang o ffyngau yn dod i'r wyneb yn yr hydref, ochr yn ochr â blodau megis troellig yr hydref a chrwynllys yr hydref.

Pryfed

Mae'r cyfuniad o leoliad cymharol gynnes a heulog, llawer o neithdar o flodau gwyllt, a phriddoedd tywodlyd sy'n hawdd cloddio ynddynt yn creu cartref delfrydol ar gyfer amrywiaeth eang o bryfed.

Chwiliwch am deigrod y benfelen, gyda’u ‘clogynnau’ coch trawiadol, o fis Mai ymlaen, ac, yn hwyrach yn y flwyddyn, bwrnedau chwe smotyn – gwyfyn sydd yr un mor drawiadol ac sydd â lliwiau tebyg.

Mae gloÿnnod byw yn cynnwys gwibwyr brith a gwibwyr llwyd, brithegion gwyrdd, gweirloynod bach y waun, a gleision cyffredin a gleision bach.

Ymlusgiaid

Mae'r amodau cynnes sy'n cael eu cynnig gan y twyni tywod yn darparu amodau delfrydol ar gyfer nifer o ymlusgiaid, gan gynnwys gwiberod, madfallod cyffredin, nadroedd y gwair a nadroedd defaid.

Gwarchodfeydd Natur Cenedlaethol yng Nghymru

Mae mwy na 70 o Warchodfeydd Natur Cenedlaethol yng Nghymru.

Mae Gwarchodfeydd Natur Cenedlaethol yn lleoedd sydd â rhai o'r enghreifftiau gorau o gynefinoedd bywyd gwyllt a nodweddion daearegol.

Dysgwch fwy am Warchodfeydd Natur Cenedlaethol. 

Cyfleusterau ymwelwyr

Mae'r maes parcio a'r toiledau yma yn cael eu rheoli gan Ystâd Merthyr Mawr.

Cadwch gŵn ar dennyn neu o dan reolaeth dynn ar y warchodfa.

Rhaid i chi feddu ar drwydded i farchogaeth o Swyddfa Ystad Merthyr Mawr.

Er eich diogelwch:

  • Peidiwch â gwneud tyllau neu dwneli yn y twyni tywod - gall y tywod syrthio arnoch a’ch mygu.
  • Tyllau cwningod niferus – gwisgwch esgidiau sy’n cryfhau’ch ffêr, hyd yn oed ar lwybrau.
  • Pigau rhafnwydden y môr sy’n gallu’ch crafu a thyllu’r croen – byddwch ofalus wrth basio.
  • Gwreiddiau ar yr wyneb a hen foncyffion – rhafnwydden y môr rhag ofn i chi faglu.
  • Mae da byw’n pori’r twyni - os gwelwch chi wartheg, symudwch yn dawel o gwmpas y fuches os yw hyn yn bosibl.
  • Mae gwiberod ar y warchodfa - gadewch lonydd iddynt os gwelwch yn dda.

Llywbr Arfordir Cymru

Mae Llwybr Arfordir Cymru yn cynnig llwybr cerdded di-dor o amgylch arfordir Cymru.

Gallwch ymuno â Llwybr Arfordir Cymru o’r maes parcio yn Candleston

Mae’r llwybr yn arwain drwy’r warchodfa ac at y traeth cyn anelu ar hyd yr arfordir i gyfeiriad Porthcawl.

Ewch i wefan Llwybr Arfordir Cymru i ganfod mwy.

Sut i gyrraedd yma

Lleoliad

Y prif faes parcio ar gyfer Merthyr Mawr yw maes parcio Tregantllo. Mae hwnnw bedair milltir o Ben-y-bont ar Ogwr.

Mae’r safle hwn yn Sir Pen-y-bont ar Ogwr.

Map Arolwg Ordnans

Mae Merthyr Mawr ar fap Arolwg Ordnans (AR) 151.

Y cyfeirnod grid OS ar gyfer maes parcio Tregantllo yw SS 871 772.

Cyfarwyddiadau

O Ben-y-bont ar Ogwr, cymerwch y B4265 i Gastell Tregantllo a Thwyni Merthyr Mawr.

Wrth y cylchfan, cymerwch y drydedd allanfa ac ymunwch â'r A48.

Trowch i'r chwith pan fyddwch yn cyrraedd Heol Merthyr Mawr.

Dilynwch yr heol hon nes i chi gyrraedd Castell Tregantllo a'r maes parcio.

Trafnidiaeth gyhoeddus

Y prif orsaf rheilffyrdd agosaf yw Pen-y-bont ar Ogwr.

Mae gwasanaeth bysys o orsaf fysiau Pen-y-bont ar Ogwr i bentref Drenewydd yn Notais ar ochr orllewinol y warchodfa.

Er mwyn cael manylion cludiant cyhoeddus ewch i wefan Traveline Cymru.

Maes parcio

Mae maes parcio Tregantllo yn eiddo i Ystad Merthyr Mawr ac yn cael ei reoli ganddi.

Codir tâl ar gyfer parcio.

Manylion cyswllt

Swyddfa Ystad Merthyr Mawr

Ffôn: 01656 662413.

Archwilio mwy