Cwcis ar ein gwefan

Mae gwefan Cyfoeth Naturiol Cymru yn defnyddio cwcis. Drwy ddal ati i bori neu drwy glicio, “Parhau” byddwch yn cytuno i storio cwcis parti cyntaf a thrydydd partïon ar eich dyfais i wella’r broses o lywio’r safle, dadansoddi’r defnydd o’r safle, a chynorthwyo yn ein hymdrechion marchnata. Polisi cwcis.

Kate Lock

Pob mis, bydd ein timau yn ysgrifennu blog i drafod yr ardaloedd arbennig y maent yn eu gwarchod. Y tro yma, ein Swyddog Cadwraeth Morol ar ynys Sgomer, Kate Lock, sy’n trafod rhywogaeth sydd ddim o hyd yn cael ei haeddiant...

Ni chaiff gwlithod eu hystyried yn greaduriaid annwyl ar y cyfan, yn enwedig gan arddwyr, ond efallai byddwch yn ailystyried o edrych ar eu cefndryd morol, teulu’r nudibranchia.

Mae nudibranch yn Molysgiaid gastropod morol (a adnabyddir rhan amlaf fel malwod a gwlithod) sydd yn diosg eu cregyn yw’r grŵp arbennig yma.

Ystyr yr enw nudibranch yw ‘tagell noeth’, ac mae’n cyfeirio at yr organau anadlu allanol o bob lliw a llun sydd ganddynt – mae rhai’n blu blodeuog ac eraill fel rhes o bastynau hyd eu cefnau.

Mae eu lliwiau llachar a’u hamryw ffurfiau yn peri iddynt fod yn boblogaidd gan blymwyr, a gallant amrywio mewn maint o 2mm hyd at 60cm. O ganlyniad, mae gan nifer ohonynt enwau trawiadol i’w disgrifio – megis y ‘Crisial’ neu’r ‘Ddraig’.

Credir mai dim ond hanner y rhywogaethau o wlithod môr sydd wedi cael eu darganfod hyd yma, er bod oddeutu 3000 wedi cael eu cofnodi’n barod!

Ar frig y gadwyn fwyd

Mae gwlithod môr yn bwysig iawn o fewn ein hecosystem. Maent yn ysglyfaethwyr arbenigol, gyda phob rhywogaeth o wlithod yn bwydo ar ei ysglyfaeth penodol ei hun – megis sbyngau, hydroidau, ascidianau, bryozonau, anemonïau, a chwrelau.

Maent yn ddyfeisgar iawn, gan allu storio’r celloedd pigo a chemegion eu prae er mwyn cynhyrchu eu hamddiffyniadau eu hunain, ac ychydig iawn o anifeiliaid sy’n eu bwyta. Oherwydd bod yr anifeiliaid sydd ar frigau eu cadwyni bwyd yn tueddu i adlewyrchu cyflwr eu cynefinoedd, mae eu presenoldeb yn dweud llawer am yr ecosystem ar y cyfan.

Monitro er mwyn amddiffyn

Erbyn hyn, mae tîm plymio Ardal Gadwraeth Forol Sgomer (MCZ) yn wylwyr gwlithod brwd.

Mae amrywiaeth y rhywogaeth nudibranch yn un o nodweddion cadwraethol pwysig MCZ Sgomer, ac rydym yn gweithio’n galed er mwyn dysgu rhagor amdanynt ac i’w hamddiffyn. Ers 2002, rydym wedi bod yn cynnal arolygon bob 4 mlynedd, gan greu sylfaen bwysig o ddata hir dymor.

Maent wedi canfod toreth o wahanol rywogaethau o wlithod môr, a hynny o fewn ardal gymharol fychan, ac wedi cofnodi 78 rhywogaeth dros y blynyddoedd. Mae hyn tua 70% o holl rywogaethau nudibranch y DU. Y rheswm am y cyfoeth hwn yw’r amrywiaeth o wahanol gynefinoedd sydd yma, a’r holl ffynonellau bwyd gwahanol sy’n dibynnu arnynt.

Y mis diwethaf, cynhaliwyd ein harolwg 2 wythnos o wlithod mor gyda chefnogaeth ychydig o wirfoddolwyr profiadol. Yn eu plith oedd Bernard Picton, sy’n arbenigwr blaenllaw mewn tacsonomi gwlithod môr.

Yn ddaearyddol, mae’r ardal gadwraeth yn gorwedd ar y ffin lle mae ceryntau cynnes o’r de yn cwrdd â cheryntau Arctig oer o’r gogledd. O ganlyniad mae’n ardal hynod gyffrous i’w harolygu, gan fod rhywogaethau newydd i’r DU sy’n fwy nodweddiadol o ddyfroedd Portiwgal, Sbaen, neu Ffrainc yn cael eu cofnodi yn yr un ardal â rhai sy’n fwy cyffredin yn yr Alban a Norwy.

Rydym yn plymio gyda chamerâu digidol, goleuadau, a bagiau samplu. Mae rhai rhywogaethau nudibranch yn lliwgar iawn ac yn hawdd i’w gweld, ond mae eraill yn defnyddio cuddliwiau effeithiol.

Er mwyn canfod y rhai hynny, rhaid i ni chwilio am rywogaethau prae gwahanol, ac yna chwilio am wyau’r gwlithod môr. Cânt eu dodwy mewn rhubanau neu rosod fel arfer, ac mae modd adnabod y rhywogaeth o’u siâp. Wedyn, byddwn yn dechrau chwilio am y gwlithod bychan cudd.

Mae cynefinoedd gwahanol yn cynnig meysydd hela ar gyfer rhywogaethau gwahanol, felly rydym yn dewis ystod o wahanol ardaloedd i blymio. Rydym yn arolwg creigresi, waliau serth, elltydd o gerrig bras, a gwelyau o gerrig mân cymysg.

Wedi dychwelyd i’r ganolfan, byddwn yn edrych yn drylwyr ar y lluniau gyda llyfrau adnabod a gwefannau. Byddwn yn edrych ar samplau o dan y microsgop, ac weithiau’n cadw rhai samplau ar gyfer gwaith DNA arbenigol. Bydd y gweddill yn cael eu dychwelyd i’r môr.

Hyd yma, rydym wedi cofnodi 58 rhywogaeth – gan gynnwys rhai nad ydynt erioed wedi cael eu gweld yn nyfroedd Sgomer. Bydd y tîm yn parhau i archwilio’r safleoedd am ragor o rywogaethau, gan fod rhai yn ymddangos yn hwyrach yn y tymor nag eraill.

Penwythnos gwirfoddolwyr ‘Nudiblitz’

Yn ogystal â’r arolwg, mae’r prosiect plymio gwirfoddol cenedlaethol Seasearch yn trefnu ‘Nudiblitz’ yn Martins Haven. Y bwriad yw cofnodi cymaint o rywogaethau ag sy’n bosibl dros gyfnod o benwythnos.

Cofnodwyd y ffigur anhygoel o 30 rhywogaeth mewn un safle, gyda chymorth 34 o blymwyr gwirfoddol. Ni ellir diolch yn ddigonol i’r holl blymwyr am eu cyfraniad at waith MCZ Sgomer.

Ymweld ag Ardal Gadwraeth Forol Sgomer

Ynys oddi ar arfordir Sir Benfro yw Sgomer, ac mae ganddi statws unigryw yng Nghymru o ganlyniad i’w chyfoeth o fywyd gwyllt.

Mae’r dyfroedd o amgylch yr ynys a Phenrhyn Marlwys wedi cael eu penodi’n Ardal Gadwraeth Forol. Dyma’r unig ardal forol yng Nghymru sydd â statws gwarchodedig, ac mae’n cael ei reoli gan Cyfoeth Naturiol Cymru.

I ddysgu rhagor am yr ardal a’r ffyrdd o ymweld, ewch i’n gwefan, neu gallwch ddilyn Kate a’r tîm ar Facebook.

Mae Sgomer yn Warchodfa Natur Genedlaethol, ac yn enwog am ei bywyd gwyllt a’i adar. Rheolir yr ynys gan Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt De a Gorllewin Cymru, a gallwch ddysgu rhagor am yr ynys ar wefan yr Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt.

Archwilio mwy

Cofrestru ar gyfer cylchlythyr

Cofrestru i dderbyn diweddariadau misol gan Cyfoeth Naturiol Cymru

Oes rhywbeth o’i le gyda’r dudalen hon? Rhowch eich adborth.